ΓΛΩΣΣΑ

Ο κόσμος που γνωρίζουμε είναι ο κόσμος της γλώσσας. Τον ζούμε και τον γνωρίζουμε μέσα από τις λέξεις. Φέτος θα γίνουν πιο πλούσια τα νοήματα, πιο πολλές οι σημασίες. 
Πριν όμως ας θυμηθούμε τι κάναμε στην Δ΄τάξη. Η παρακάτω παρουσίαση θα σας βοηθήσει.




ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Ο ΦΙΛΟΣ ΜΑΣ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

         ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ        

Όταν θέλουμε να δείξουμε στη γλώσσα μας πότε γίνεται κάτι, χρησιμοποιούμε πολλούς τρόπους: α) τους χρόνους των ρημάτων, β) τα επιρρήματα, γ) τις φράσεις με προθέσεις και δ) τις χρονικές προτάσεις. Ανακαλύψτε περισσότερα μέσα απο τα παρακάτω επεισόδια της σειράς της εκπαιδευτικής τηλεόρασης "Το λούνα παρκ της γλώσσας".

ΡΗΜΑΤΑ


ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ


ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ

------------------------------------------------------------

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΛΕΞΕΩΝ

Οι λέξεις που ανήκουν στην ίδια οικογένεια λέγονται συγγενικές λέξεις

Μάθε περισσότερα εδώ!


Παίξε ένα κουίζ για να δοκιμάσεις τις γνώσεις σου!


Πόσο καλός/η είσαι στα συνώνυμα;



Πόσο καλός/η είσαι στα αντώνυμα;




ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ


 Πως αφηγούμαστε μια ιστορία; 

                 

Παράδειγμα αφηγηματικού κειμένου (απο το Ανθολόγιο)




Πως κάνω ένα σχεδιάγραμμα; Πως γράφω μια έκθεση;




ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟΙ

Υγροβιότοπος ονομάζεται κάθε τόπος που καλύπτεται μόνιμα ή προσωρινά από νερό το οποίο είναι στάσιμο ή τρεχούμενο, γλυκό ή αλμυρό. Στις περιοχές αυτές ζουν πολλά και διαφορετικά είδη πουλιών, εντόμων και φυτών. 
Μερικά απο αυτά μπορείτε να δείτε στις παρακάτω φωτογραφίες.

Καλαμοκανάς

Αργυροπελεκάνος

Δεντροβάτραχος

Λιβελούλα

Νούφαρο

Σταχτοτσικνιάς
Μπορείτε να αναζητήσετε περισσότερες πληροφορίες στους ακόλουθους ιστότοπους:



ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 

 
 Βασικές αρχές μιας καλής έκθεσης




Πως περιγράφω ένα κτίριο; 


 


ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Η ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

         ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ        
 
Μπορούμε να φτιάξουμε σύνθετες λέξεις με πολλούς τρόπους !
Όταν το Α' συνθετικό είναι κλιτή λέξη ( ουσιαστικό-επίθετο-ρήμα), ενώνω τα δύο συνθετικά με το συνδετικό φωνήεν -ο-, το οποίο δεν προέρχεται από κανένα από τα δύο συνθετικά.
Π.χ.      γυναίκες + παιδιά → γυναικ -ό- παιδα
            Νύχτα + πουλί → νυχτ -ο- πούλι
            Ανάβω + σβήνω → αναβ -ο- σβήνω
            Σάββατο + βράδυ → σαββατ -ό- βραδο
 
Μερικές φορές όμως, το συνδετικό φωνήεν χάνεται.
Π.χ. άγριος + άνθρωπος → αγριάνθρωπος
        Φρέσκος + ξυρισμένος → φρεσκοξυρισμένος
 
Επίρρημα + επίρρημα
π.χ. νοτιο-δυτικά
 
Πρόθημα + θέμα + κατάληξη
π.χ. α-ξέχαστος, ξε-σκεπάζω
 
Μερικές προθέσεις της γλώσσας μας συνδυάζονται με ουσιαστικά, επίθετα, ρήματα και επιρρήματα, και σχηματίζουν νέες λέξεις:
Π.χ. απόβραδο, αντιπρόεδρος, κατακόκκινος, συνυπάρχω, συνοικία, προχτές, διάπλατα.
Οι λέξεις αυτές άλλοτε μοιάζουν με παράγωγα και άλλοτε με σύνθετα.
 
Στη γλώσσα μας υπάρχουν και σύνθετα τα οποία μοιάζουν με ολόκληρες ονοματικές φράσεις., π.χ. παιδική χαρά, λαϊκή αγορά, Τρίτη ηλικία, ζώνη ασφαλείας

Παρακολουθήστε το επεισόδιο της εκπαιδευτικής τηλεόρασης "Περιπέτειες στο πάρκο - Ο ψηλολέλεκας και η ξυλοπόδαρη - Σύνθετες λέξεις"



ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Όταν αναφερόμαστε στον πολιτισμό, εννοούμε οτιδήποτε έχει σχέση με τα υλικά επιτεύγματα του ανθρώπου (κτίρια, μέσα μεταφοράς, μηχανήματα, κατασκευές, ρούχα κτλ.), αλλά και με τα πνευματικά επιτεύγματα (τέχνες, επιστήμες, δίκαιο, θρησκεία, έθιμα κτλ.).

Στο νησί μας υπάρχουν διάφοροι χώροι που φιλοξενούν πολιτιστικές εκδηλώσεις. Κάντε κλικ στην κάθε ονομασία για να βρειτε περισσότερες πληροφορίες ή απλά διαβάστε τις σύντομες περιγραφές.

 

Αρχαίων Οίκος - Ο Κήπος του Ιπποκράτη

 




   Θέατρο - Πολυχώρος "Σφαγείο" 

Ένας χώρος που ανά περιόδους φιλοξενεί διαφόρων ειδών πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως θεατρικές παραστάσεις, μουσικές παραστάσεις, καλλιτεχνικά εργαστήρια, εκθέσεις κ.α. 











Ρωμαϊκό κάστρο  







          ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ         
 
ςεερφ



ΕΝΟΤΗΤΑ 4: ΤΑ ΖΩΑ ΠΟΥ ΖΟΥΝ ΚΟΝΤΑ ΜΑΣ

         ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ         
 
Μετοχές είναι οι κλιτές (με κατάληξη -μενος, -μένη, -μένο) ή οι άκλιτες (με κατάληξη -οντας, -ώντας) λέξεις που παράγονται από ρήματα. Κάνε κλικ στην παρακάτω εικόνα για να μάθεις περισσότερα.


Το πνεύμα του Λούνα Παρκ παίζει με τις μετοχές! Δες το βίντεο.



ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ
                                 
Περιγραφή προσώπου και ζώου





ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΜΟΥΣΙΚΗ

         ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ         
  

Λέξεις που συνδέουν άλλες λέξεις ή προτάσεις μεταξύ τους.

Δείτε παρακάτω το επεισόδια "Σύνδεσμοι" της σειράς της εκπαιδευτικής τηλεόρασης "Το λούνα παρκ της γλώσσας".







ΕΝΟΤΗΤΑ 9: ΒΙΒΛΙΑ - ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ


  ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ 

ΣΥΝΘΕΣΗ

Υπάρχουν μερικές λέξεις μονοσύλλαβες ή δισύλλαβες που δε λέγονται ποτέ μόνες τους . Συνηθίζονται μόνο στη σύνθεση ως πρώτα συνθετικά και λέγονται αχώριστα μόρια.
Αχώριστα μόρια είναι το στερητικό α-, το ξε- και το ανα-, που είναι αρχαία πρόθεση.


α-ά-κακος, ά-πιστος
    ανα-ανα-βροχιά, η έλλειψη βροχής, ανα-δουλειά
αν-αν-ίδεος, αν-άξιος
ξε-βάφω, ξε-φεύγω
ανα-.Είναι η αρχαία πρόθεση ανά.
ανα- αναρωτιέμαι


Πιο αναλυτικά:


Α)Λόγια

Μόρια
Σημασία
Παράδειγμα
1
αρχί
1)Ανώτερος,
2)πρώτος,

1)Αρχιστράτηγός
2)αρχιμηνιά
2
αμφί
1)Και τα δύο
2)Και από τις δυο πλευρές
1)Αμφίβιο
2)αμφιβάλλω
3
Δια-, δι-
1.       Διανομή
2.       Χωρισμό
3.       Διαφορά/ ασυμφωνία
4.       Εναντιότητα
5.       Κίνηση μέσα από τόπο
6.       Κίνηση παντού
7.       Υπεροχή
8.       Χρόνο
9.       Σχέση/ το μεταξύ

10.   διακοπή

1.       Διαιρώ
2.       Διακρίνω
3.       Διαφωνώ
4.       Διαμάχη
5.       Διασχίζω
6.       Διασκορπίζω
7.       διακρίνομαι
8.       διαμένω
9.       διαπολιτισμικό, διαπροσωπικός
10.   διάλειψη
4
Διχο-
1.       Χωρίζω (στα δυο)
2.       Χωρίζω σε δυο ίσα μέρη
1.       Διχόνοια,
2.       διχοτόμηση
5
Δυσ-
1.       Αναίρεση  του β συνθετικού
2.       Άσχημο
3.       δυσκολία
1.       Δυσάρεστος

2.       Δυσοσμία
3.       Δυσνόητο
6

Εισ-
Κίνηση προς τα μέσα
Είσοδος
7
Εκ- , εξ-(μπροστά από φωνήεν)
1.       Κίνηση προς τα έξω
2.       Αλλαγή
3.       Επίταση/ το πολύ
1.       Έξοδος
2.       Εκχριστιανίζω
3.       εκκωφαντικός
8
Εν-, εγ- (μπροστά από κ,γ,χ), εμ- (μπροστά από π, β φ, μ),
Ερ-( μπροστά από ρ)
Ελ- (μπροστά από λ)
1.       ένταξη
2.       προσθήκη στην ιδιότητα του β συνθετικού
3.       υπαγωγή σε κατάσταση
1.       Ενήλικος
2.       Έμπειρος


3.       έγκυος
9
Επί- επ- (μπροστά από φωνήεν) εφ- (μπροστά από λέξη που έπαιρνε δασεία στα αρχαία ελληνικά)
1.       πάνω
2.       προσσθήκη
3.       μετά
1.       έφιππος
2.       επιπρόσθετος
3.       επιτάσσω
10
Ημι-
μισό
Ημισέληνος
11
Περί-
1.       γύρω
2.       πολύ
3.       αδιαφορία
4.       φροντίδα
1.       περιστρέφομαι
2.       περίφημος
3.       περιφρόνηση
4.       περιποίηση
12
Ευ-
Καλό, πολύ
Ευαγγέλιο, ευάερο
13
Συν-,
 συγ- (μπροστά από κ,γ,χ), συμ- (μπροστά από π, β φ, μ),
συρ-( μπροστά από ρ)
συλ- (μπροστά από λ)
Μαζί, συνοδεία
Συγκάτοικος, συμμετοχή
14
Υπό, υφ- (μπροστά από λέξεις που έπαιρναν δασεία στα αρχαία ελληνικά)
1.       κάτω από
2.       σε κατώτερη θέση
3.       κρυφά
4.       λίγο
1.       υπόγειος
2.       υποδεκανέας
3.       υποθάλπω
4.       υφάλμυρος
15
Ομο-
Ίδιο
Ομόνοια
16
Τηλε-
Από μακριά
τηλέφωνο
17
Παν-
παγ- (μπροστά από κ,γ,χ), παμ- (μπροστά από π, β φ, μ),
παρ-( μπροστά από ρ)
παλ- (μπροστά από λ)
1.       πάρα πολύ
2.       τελείως, όλος
1.       Πανέμορφος
2.       πανάθλιος, παλλαϊκός
18
Αεί-
Πάντα, αδιάκοπα
Αειθαλής, αεικίνητος
19
Ενδο-
Στο εσωτερικό
ενδοφλέβιος
20
Υπερ-
1.       Πάνω
2.       Πάρα πολύ
1.       Υπερώο
2.       υπέρογκός
21
Προ
1.       Πριν
2.       Υπεροχή, προτίμηση
1.       προετοιμασία
2.       προτιμώ
Β)Λαϊκά

Μόριο
σημασία
παράδειγμα
1
Α- ,αν-, ανα-
στερητικό
Άκακος, αναβροχιά, ανίκανος
2
Ξε-
1.        έξω
2.       Πολύ
3.       Εντελώς
4.       Στέρηση
5.       Χρονική διάρκεια
1.       Ξεμυτίζω
2.       Ξεμακραίνω
3.       Ξεπαγιάζω
4.       Ξεδιψώ
5.       ξεκαλοκαιριάζω
3
(ξ)ανά-, (ξ)αν
1. κίνηση προς τα πάνω
2. εκκίνηση, εκδήλωση
3. επανάληψη, επιστροφή
4. Επίταξη
1. αναπήδηση
2. αναρωτιέμαι
3. ανακαλώ, αναγεννιέμαι
4. Αναζητώ

Περιπέτειες στο πάρκο - Ο ξεμαλλιασμένος κλόουν
Σύνθεση με αχώριστα μόρια



ΕΝΟΤΗΤΑ 10: ΧΑΜΕΝΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ